Sa velikim zadovoljstvom Vam predstavljamo,
postavku izložbe:
“NEREALIZOVANI PROJEKTI U KRALJEVINI CRNOJ GORI”
Zahvaljujemo se autorima izložbe:
Tatjani Jović i Aleksandru Berkuljanu.
Posebna zahvalnost:
Kseniji Popović i Anastasiji Miranović.

Organizator: Narodni muzej Crne Gore

Naziv izložbe: NEREALIZOVANI  PROJEKTI U KRALJEVINI CRNOJ GORI

Autori: Tatjana Jović i Aleksandar Berkuljan

Cetinje – Bar 2018. godine

Finansijske mogućnosti i ratne okolnosti tokom prve decenije XX vijeka onemogućile su realizaciju većeg broja projektovanih rezidencijalnih i infrastrukturnih objekata, koji bi u značajnoj mjeri estetski upotpunili urbani profil prijestonice i drugih crnogorskih gradova.

Radeći u duhu modernih arhitektonskih rješenja, sa istančanim ličnim senzibilitetom, autor tri nerealizovane varijante projektnih studija, funkcionalno i estetski grandiozno osmišljene zgrade gimnazije na Cetinju, bio je italijanski arhitekta Ćezare Augusto Koradini. Kao projektant i glavni preduzimač gradnje kompleksa ruskog poslanstva, na osnovu odluke ruske vlade, arhitekta Koradini nadzirao je takođe uređenje i tehničku pripremu placa za pravoslavnu crkvu, “čijoj se eleganciji ne može više poželjeti”. Tehnički detaljan i u estetskim rješenjima eksterijera i enterijera razrađen projekat,  prihvaćen od strane ruskog Sinoda, djelo je ruskog arhitekte Aleksandra Nikanoroviča Pomeranceva, autora brojnih sakralnih i profanih objekata. U njegovom bogatom opusu poznatija ostvarenja su crkva Dimitrija Solunskog u selu Berezovka u Donskoj oblasti, katedrale i crkve Aleksandra Nevskog u Sofiji, Moskvi i Petrogradu, a zatim,  kao presedan u primjeni moderne funkcionalne tehnologije, za ruske prilike inovatorsko, a danas svakako najposjećenije Pomerancevo djelo, Glavni univerzalni magazin GUM u Moskvi.

I pored niza aktivnosti po pitanju obezbjeđenja finansijskih sredstava i ugovora zaključenog 1906. godine između arhitekte i članova “Komiteta za izgradnju pravoslavnog hrama Imperatorske ruske misije na Cetinju”, zatim svetkovine 1910. godine i naloga ruskog cara u vezi sa svečanim polaganjem kamena temeljca, izgradnja ruskog hrama ipak nije realizovana. Istu sudbinu imale su Saborna crkva i “Dom Narodnog predstavništva”, čija je gradnja najavljena u godini proglašenja Crne Gore kraljevinom.

Ističući da se “odavno osjećala potreba za velikom i lijepom katedralnom crkvom u prijestonici Crne Gore“, što potvrđuje prvo likovno rješenje arhitekte Dragiše S. Milutinovića iz 1870. godine i skice inženjera Momčila Tepavice, plan Saborne crkve, čija je izgradnja trebalo da otpočne u proljeće 1911. godine,  ostvaren je samo u dijelu obilježavanja placa i osvećenja temelja. U isto vrijeme planirana je gradnja zgrade Parlamenta, koji bi na prostoru između starog crnogorskog dvora Biljarde i gradskog kvarta Medovine, sa Sabornom crkvom činio “divan vijenac” oko crnogorskog “Kraljevskog prijestola”. Međutim, i to je ostala još jedna nerealizovana ideja.

Sličan epilog imala je i odluka crnogorskog vladara u vezi sa podizanjem džamije na Cetinju, za koju je donirao prvi prilog u iznosu od hiljadu talira.

U želji nadležnih vlasti da reprezentativnim javnim objektima “maleno Cetinje dobije još nekoliko spoljašnjih vidljivih znakova o napretku naše Kraljevine”, na objavljeni konkurs za izgradnju “opštinske kuće” 1910. godine, rješenja i predračun troškova (oko 40.000 perpera) dostavile su arhitekte Karlo Belada i Ferdinando Balako.

Pitanje ne samo gradnje “Opštinskog doma” već i još dva značajna javna objekta – osnovne škole i “pazarnice”, za koje je prva detaljna rješenja 1910. godine uradio arhitektonski biro Karla Pola iz Budimpešte, aktuelizovano je tek odlukom opštinske uprave o kreditnom zaduženju kod Crnogorske banke u iznosu od 800.000 perpera. Garantovanim godišnjim prihodom od naplate opštinskih taksa (oko 52.000 perpera), bilo je predviđeno da se navedenom svotom isplate troškovi gradnje dvospratnih zdanja opštinske kuće, osnovne škole, “pazarnice”, kao i tehničko uređenje placa na prostoru tadašnjeg Pazara. Izrada projekta povjerena je francuskom inženjeru L. Soajeu. U isto vrijeme planirano je uređenje novog varoškog groblja sa kapelom po idejnom rješenju arhitekte Safreja.

Cetinje je u to vrijeme trebalo da dobije botaničku baštu sa hipodromom i teniskim terenom, restruktuiranu glavnu ulicu, savremeno opremljenu dvorsku konjušnicu i čitav niz drugih sadržaja, koji bi upotpunili ovu urbanu priču. Međutim, okolnosti su učinile svoje.

Odluke o izgradnji modernih objekata, slične onima koje su se ticale Cetinja, bile su aktuelne i u drugim crnogorskim gradovima. U okviru „velikih opštinskih radova“ i “zaključenja jednog većeg zajma” u inostranstvu, Podgorica je trebalo da dobije školu “sa potpuno modernim i po higijenskim propisima odgovarajućim učionicama“, kao i savremeno uređeni Opštinski dom, koji bi, pored kancelarija imao salu sa pozornicom za koncerte, čitaonicu i opštinski muzej, a u prizemlju odaje koje bi se mogle „izdavati pod najam kao kavane, radnje i t.d.“.

Smatrajući to „prvom potrebom“ varoši, opštinska uprava Ulcinja dobila je koncesione ponude dvojice preduzetnika u vezi sa uređenjem hotela u kući profesora Pupina i izgradnjom „banje“, odnosno kabina za presvlačenje, što je odbijeno usljed nedostatka urbanističkog plana i mogućnosti da to sami realizuju.

Pored ideje da se neophodnim popravkama u jednoj bivšoj crkvi u Starom Baru otvori muzej „sabranih, lijepo raspoređenih i inventarisanih starina“, nerealizovan ostaje takođe ambiciozni projekat pozorišta, nesumnjivo najreprezentativnijeg zdanja tadašnje Crne Gore, čiji je autor Adolfo Magrini.

Nerealizovan je ostao i projekat željezničke pruge Cetinje – Virpazar, autora Jovana Maguljanija. Bilo je predviđeno da pruga ide trasom: Cetinje – Lipa Dobrska – Ceklin – Ljubotinj – Podosmin – Stubica Građanska – Građani – Podgora – Tomići – Brčela – Sotonići – Virpazar, dužine 35.000 metara. Vrijednost projekta je bila 1,575,000 perpera.

Izložbom je obuhvaćen samo jedan dio originalnih skica i planova, koji se čuvaju u fondovima Narodnog muzeja i Arhiva Crne Gore.

 

Autori

Ostavi komentar!